T\u00fcrkiye\u2019de genel olarak militarizmin, \u00f6zel olarak da ordunun, sosyal bilimler i\u00e7in ger\u00e7ek bir arastirma konusu haline gelebildiklerini s\u00f6ylemek hi\u00e7 de kolay degil. Ordu ve militarizm \u00fczerine yapilan \u00e7alismalarin sayica son derece az oldugunu ve onlarin da, \u00e7ogunlukla, elestirel bir perspektif gelistiremediklerini; ya tarihsel verilerin tekrarindan ibaret kaldiklarini ya da resmi perspektifi yeniden \u00fcrettiklerini g\u00f6rmekteyiz. Oysa, \u00e7ok bilinen iki tarihsel olguyu, Osmanli-T\u00fcrk modernlesmesinde ordunun oynadigi rol\u00fc ve Cumhuriyet\u2019in kurulusundan itibaren T\u00fcrkiye\u2019de siyasal yasamin militarist etki ve m\u00fcdahalelere a\u00e7ikligini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne aldigimizda, sosyal bilimlerin konuya g\u00f6stermis olduklari ilginin sinirliligi, a\u00e7iklanmasi gereken bir sorun olarak karsimiza \u00e7ikar.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de sosyal bilimlerin bizzat ulusdevlet tarafindan kurulmus olmasinin, sosyal bilimler ile devlet arasinda bir ideolojik eklemlenmeye olanak sagladigi s\u00f6ylenebilir. Nitekim, batililasmanin ve modernlesmenin T\u00fcrkiye toplumu i\u00e7in en \u00f6nemli ama\u00e7 oldugu anlayisi, bu eklemlenmenin ana eksenini olusturmaktadir. S\u00f6z konusu batici\/modernist ideoloji, Cumhuriyet\u2019in kurulusunu takip eden yillarda, entelekt\u00fcel se\u00e7kinler ile \u00e7ogu bizzat asker k\u00f6kenli olan kurucu ve y\u00f6netici se\u00e7kinler arasinda ortak bir ideolojik zemin saglamistir.<\/p>\n
Kisaca ifade etmek gerekirse, bu ideolojik ortaklik, genel olarak devletin otoriter uygulamalarinin, \u00f6zel olarak da ordunun siyasal ve toplumsal k\u00fclt\u00fcr \u00fczerinde sahip oldugu belirleyici konumun, entelekt\u00fceller tarafindan mesru kabul edilmesine yol a\u00e7mis; dolayisiyla, askeriyeyle ilgili sorunlari sosyal bilimlerin elestirisi sahasinin \u00f6tesine tasimis; ve militarizm \u00fczerine d\u00fcs\u00fcnmek bakimindan bir t\u00fcr yeteneksizlik yaratmistir.<\/p>\n
Hatta biraz daha ileri giderek, T\u00fcrkiyeli entelekt\u00fcelin, toplumla en fazla bu noktada barisik oldugunu ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyal bilimlerin militarzim \u00fczerine d\u00fcs\u00fcnme konusundaki yeteneksizlikleri ile ordunun toplum nezdinde tasidigi mesruiyet arasinda ger\u00e7ek bir paralellik vardir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de ordu \u00fczerine yapilan az sayidaki arastirma i\u00e7inde ayricalikli bir yere sahip oldugunu d\u00fcs\u00fcnd\u00fcg\u00fcm, Serdar Sen\u2019in Silahli Kuvvetler ve Modernizm<\/em> adli \u00e7alismasi, ordunun toplumsal mesruiyetinin k\u00f6kenlerini konu edinerek, sosyal bilimlerin militarizmi d\u00fcs\u00fcnme konusunda g\u00f6sterdikleri zafiyete dikkate deger bir istisna teskil ediyor. Sen\u2019in ortaya attigi can alici soru su sekilde ifade edilebilir: T\u00fcrkiye\u2019de \u00fc\u00e7 askeri darbe oldugu ve her darbeden sonra genel hayat kosullari n\u00fcfusun \u00e7ogu i\u00e7in zorlastigi halde, T\u00fcrk Silahli Kuvvetleri\u2019nin mesruiyetinin giderek artisi nasil a\u00e7iklanabilir?<\/p>\n Sorunun bu sekilde ortaya konmasinin iki bakimdan \u00f6nemli oldugunu d\u00fcs\u00fcn\u00fcyorum. Ilk olarak, bu soru, silahli kuvvetlerin mesruiyet temellerine y\u00f6nelerek, orduyu sadece bir savunma veya baski araci olarak degil, fakat ayni zamanda kendisini toplum nezdinde mesrulastiran belli bir ideolojinin tasiyicisi olarak g\u00f6rme olanagi sagliyor. Ikinci olarak, s\u00f6z konusu sorunun, ordu ile toplum arasindaki iliskileri \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek i\u00e7in elverisli bir alan a\u00e7masi s\u00f6z konusu. Bu alanda, sadece orduyu degil, ama toplumu da daha yakindan tanima; orduyu \u2018en g\u00fcvenilir kurum\u2019 olarak g\u00f6ren bir toplumun nasil bir sey oldugunu anlama imkanina kavusuyoruz. Sen\u2019in 12 Eyl\u00fcl darbesiyle ilgili olarak belirttigi \u00fczere, darbeye verilen kitlesel destek, „sadece halkin aldatilmasina y\u00f6nelik faaliyetlerin basarisi<\/em>„na baglanamaz. „Halkin aldatilmasi basarilabilse de, bu basariyi saglayan k\u00fclt\u00fcrel potansiyeli g\u00f6rmek gerekir.<\/em>“ (s. 27)<\/p>\n Silahli Kuvvetler ve Modernizm<\/em>, temelde, toplumu aldatilmaya ve dolayisiyla y\u00f6netilmeye daha elverisli kilan bu potansiyelin olusum s\u00fcrecini ve kosullarini a\u00e7iga \u00e7ikarmaya \u00e7alisiyor. Sen, ordunun, Cumhuriyet\u2019in kurulusundan itibaren, bir baski aygiti olma vasfinin yanisira; yeni rejimin, yeni insan anlayisinin, yeni toplumsal iliski modelinin tesis edilmesinde, kisaca modern Cumhuriyet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olusum s\u00fcrecinde, bir ideolojik aygit<\/em> olarak oynadigi rol\u00fcn altini \u00e7iziyor.<\/p>\n Bu noktayi biraz daha a\u00e7alim. Cumhuriyet\u2019in bir modernlesme projesi olarak \u00fc\u00e7 sacayagi oldugu s\u00f6ylenebilir. Bunlar, siyasal d\u00fczeyde \u2018ulusdevlet\u2019, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczeyde \u2018laik ve milli kimlik\u2019, iktisadi d\u00fczeyde ise \u2018sanayilesme ve kalkinma\u2019dir. Bu projenin ger\u00e7eklestirilebilmesi i\u00e7in, kendisini T\u00fcrk milletinin bir \u00fcyesi olarak g\u00f6ren, b\u00f6ylece ulusun devleti ile \u00f6zdeslesen, bunun yanisira kapitalist \u00fcretim ve kentsel iliski bi\u00e7imine elverisli olan yeni bir insan tipinin yaratilmasi gerekir. Ancak, kirsal n\u00fcfusun ezici \u00e7ogunlugu olusturdugu, Osmanli-Islam geleneginin toplumsal iliskiler \u00fczerinde belirleyici oldugu, end\u00fcstrinin ve end\u00fcstriyel iliskilerin gelismedigi, okuryazar sayisinin olduk\u00e7a d\u00fcs\u00fck oldugu kosullar altinda, toplumu modernlesme s\u00fcrecine eklemleyecek mekanizmalar son derece zayif demektir. Bu durum, ordunun, nispeten modern ve tam olarak Kemalist iktidarin denetiminde olan bir kurum olarak, modern k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insasinda merkezi bir rol oynamasina yol a\u00e7mistir.<\/p>\n Ordunun bu islevi en etkili bir bi\u00e7imde yerine getirmesini saglayan mekanizmanin zorunlu askerlik sistemi oldugu s\u00f6ylenebilir. Zorunlu askerlik sistemi, gen\u00e7 erkek n\u00fcfusu kirsal yasamin disina \u00e7ikararak k\u00fclt\u00fcrel bir par\u00e7alanma yaratmakta ve yine erkek n\u00fcfus a\u00e7isindan okumayazma ve meslek edindirme kurslari ile \u2018iktisadi kalkinma\u2019nin vazge\u00e7ilmez unsuru olan \u2018kalifiye eleman\u2019 yetistirmektedir. \u00dcstelik, orduda \u00f6gretilen disiplinli yasam tarzi, kapitalist \u00fcretim s\u00fcrecine bir hazirlik niteligi de tasimaktadir. Sen\u2019in ifadesiyle:<\/p>\n „Ordunun y\u00fcr\u00fctt\u00fcg\u00fc m\u00fccadele k\u00fclt\u00fcrel par\u00e7alanmayi saglarken, bir yandan da kapitalist \u00fcretim s\u00fcrecinin insanlarini yaratmaya y\u00f6nelik sonu\u00e7lar verir. Kapitalist sistem i\u00e7inde at\u00f6lyelerde, fabrikalarda makinalasan, baskaldirmayan, sikici \u00fcretim s\u00fcrecini kabullenecek insanlara ihtiya\u00e7 vardir. Ordu hiyerarsik otoriter yapisi i\u00e7inde, bu alanin insanini da yaratir. \u00dcretim s\u00fcrecinde ordudaki \u2018\u00fcst\u2019\u00fcn yerini sefler, ustabasilar, vd. alir. \u00d6rg\u00fctl\u00fc m\u00fccadele verme y\u00f6n\u00fcnde ciddi sorunlari olan T\u00fcrkiye is\u00e7i sinifinin beslendigi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olusumunda, silahli kuvvetler \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen ideolojik m\u00fccadelenin de \u00f6nemli etkileri oldugu rahatlikla s\u00f6ylenebilir.<\/em>“ (s. 106)<\/p>\n Sonu\u00e7 olarak, ordunun, toplumun modernlestirilmesinde bir ideolojik aygit olarak kullanilmasinin iki kalici etkiye sahip oldugu s\u00f6ylenebilir. Bunlardan ilki, Ahmet Insel\u2019in terimini kullanarak ifade edecek olursak, „devlet\u00e7i bir toplumsal<\/em>„in insa edilmesidir. Ordu, rejimin ve devletin mesrulastirilma \u00e7abalarina katilmis, zorunlu askerlik yoluyla n\u00fcfusun yarisina resmi ideolojiyi tasimis, b\u00f6ylece devlet\u00e7i ve milliyet\u00e7i bir toplumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn gelismesini saglamistir. Ikinci olarak, Sen\u2019in deyisiyle, „yaratilan yeni k\u00fclt\u00fcre silahli kuvvetlerin hiyerarsi ve otorite gibi \u00f6zelliklerinin tasinmis olmasi<\/em>“ s\u00f6z konusudur (s. 52). \u00c7\u00fcnk\u00fc, d\u00fczenin yeniden \u00fcretilmesini saglayan aygitlarin \u00f6zellikleri, egemen k\u00fclt\u00fcr \u00fczerinde kalici bir etki birakirlar. „Askeri \u00f6rg\u00fctlenmenin baskici, hiyerarsik karakterinin etkileri, yaratilan yeni k\u00fclt\u00fcr ve iliski bi\u00e7iminde a\u00e7ik\u00e7a g\u00f6zlenebilmektedir. Ordunun eylemlerinin halk g\u00f6z\u00fcndeki mesrulugunu saglayan \u00f6nemli etkenlerden biri budur.<\/em>“ (s. 29)<\/p>\n Bitirmeden \u00f6nce, bir noktaya temas etmek istiyorum. Sen\u2019in \u00e7alismasi, T\u00fcrk Silahli Kuvvetleri\u2019nin toplum nezdinde sahip oldugu mesruiyetin k\u00f6kenlerini, ordunun modern Cumhuriyet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olusumunda oynadigi role isaret ederek, saglam bir perspektif ve ikna edici bir veri bollugu ile a\u00e7ikliyor; ne var ki, Cumhuriyet\u2019in kurulusunda, \u2018ordunun nasil olup da bu rol\u00fc oynamaya hazir bir halde bulundugu\u2019 sorusuna yanit getirmiyor. Kuskusuz, yazarin kendisini sinirladigi d\u00f6nem b\u00f6yle bir soru sormayi zorunlu kilmiyor. Ancak, T\u00fcrkiye\u2019de militarizmin tarihini ve modern devletin gelisimiyle iliskisini \u00e7esitli y\u00f6nleriyle ortaya koyabilmek i\u00e7in bu sorunun da yasamsal bir \u00f6nem tasidigina inaniyorum.<\/p>\n \u00d6yle zannediyorum ki, 19. y\u00fczyil Osmanli modernlesmesi i\u00e7inde ordunun gelisimini inceleyecek olursak, onun sadece – siklikla vurgulandigi \u00fczere – \u2018teknik ve ideolojik donanimi bakimindan en modern kurum\u2019 olarak sivrildigini g\u00f6rmekle kalmayacagiz. Fakat modernlesme s\u00fcrecinin, orduyu, 19. y\u00fczyil basindan itibaren, toplumsal dokuyu par\u00e7alama ve modern devletin gereklerine g\u00f6re yeniden bi\u00e7imlendirme konusunda tecr\u00fcbi bir bilgiyle donattigini da g\u00f6recegiz. B\u00f6yle bir arastirma, ayni zamanda, T\u00fcrkiye\u2019de modern devletin varlik kosullari ve modernlesme s\u00fcrecinde \u2018devlet akli\u2019nin gelisimi konusundaki ufkumuzu da genisletecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrkiye\u2019de genel olarak militarizmin, \u00f6zel olarak da ordunun, sosyal bilimler i\u00e7in ger\u00e7ek bir arastirma konusu haline gelebildiklerini s\u00f6ylemek hi\u00e7 de kolay degil. Ordu ve militarizm \u00fczerine yapilan \u00e7alismalarin sayica son derece az oldugunu ve onlarin da, \u00e7ogunlukla, elestirel bir perspektif gelistiremediklerini; ya tarihsel verilerin tekrarindan ibaret kaldiklarini ya da resmi perspektifi yeniden \u00fcrettiklerini g\u00f6rmekteyiz. Oysa, … Weiterlesen<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"slim_seo":{"title":"T\u00fcrkiye\u2019de Militarizmi D\u00fc\u015f\u00fcnmek - graswurzelrevolution","description":"T\u00fcrkiye\u2019de genel olarak militarizmin, \u00f6zel olarak da ordunun, sosyal bilimler i\u00e7in ger\u00e7ek bir arastirma konusu haline gelebildiklerini s\u00f6ylemek hi\u00e7 de kolay deg"},"footnotes":""},"categories":[269,1025,1027],"tags":[],"class_list":["post-4147","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-261-september-2001","category-die-waffen-nieder","category-wir-sind-nicht-alleine"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4147"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4147\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.graswurzel.net\/gwr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}